Słownik

KOMISJA AUDYTOWANIA EKSPLOATACJI

Do użytku wewnętrznego

Opracowanie:
dr inż. Eugeniusz Olearczuk
dr inż.Aleksander Frydrych

Słownik zawiera terminologię normy PN-93/N-50191, która jest tłumaczeniem angielskiej wersji normy międzynarodowej IEC 50 (191).
W Polsce zalecana jest ona od 1 lipca 1994 roku.
Słownik opracowany dla potrzeb audytorów PNTTE w układzie alfabetycznym, zawiera następujące rozdziały:

1. Pojęcia podstawowe
2. Właściwości obiektu
3. Terminologia niezawodności
4. Niezdatności, błędy i pomyłki
5. Stany związane z obiektem
6. Eksploatacja; eksploatowanie; obsługa; obsługiwanie
7. Czasy odnoszące się do obsługi
8. Czasy odnoszące się do wskaźników nieuszkadzalności
9. Wskaźniki gotowości
10. Wskaźniki nieuszkadzalności
11. Wskaźniki obsługiwalności i zapewnienia środków obsługi
12. Pojęcia dotyczące badań
13. Pojęcia dotyczące projektowania
14. Pojęcia dotyczące analizy
15. Procesy poprawy
16. Właściwości usługi
17. Terminy modyfikujące
18. Pojęcia dotyczące przerw

 


Wykaz symboli i skrótów według Normy Międzynarodowej IEC 50 (191) – 1990
skorygowanych przez Polską Normę z 1994 roku.

Symbol Znaczenie
l(t) intensywność uszkodzeń (chwilowa)
failure rate (instantaneous)
l(t1,t2) średnia intensywność uszkodzeń
mean failure rate
m(t) intensywność naprawy (chwilowa)
repair rate (instantaneous)
m(t1,t2) średnia intensywność naprawy
mean repair rate
A gotowość asymptotyczna
asymptotic availability
A(t) gotowość chwilowa
instantantaneous availability
A średnia gotowość asymptotyczna
asymptotic mean avability
A(t1,t2) gotowość średnia
mean availability (in time interval (t1,t2)
R(t1,t2) prawdopodobieństwo działania
reliability
U niegotowość asymptotyczna
asymptotic unavailability
U(t1,t2) niegotowość chwilowa
instantaneous unavailability
U średnia niegotowość asymtotyczna
asymptotic mean unavailability
U(t1,t2) niegotowość średnia
mean unavailability
z(t) intensywność strumienia uszkodzeń (chwilowa)
failure intensity (instantaneous)
z(t1,t2) średnia intensywność strumienia uszkodzeń
mean failure intensity
Skrót Znaczenie
FMEA analiza rodzajów i skutków niezdatności
fault modes and effect analysis
FMECA analiza rodzajów, skutków i krytyczności niezdatności
fault modes, effects and criticality analysis
FTA analiza drzewa niezdatności
fault tree analysis
M(t1,t2) prawdopodobieństwo obsługi
maintainability
MADT oczekiwany sumaryczny czas przestoju z przyczyn wewnętrznych
mean accumulated down time
MAD oczekiwane opóźnienie organizacyjne
mean administrative delay
MDT oczekiwany czas przestoju z przyczyn wewnętrznych
mean down time
MLD oczekiwane opóźnienie logistyczne
mean logistic delay
MMH pracochłonność obsługi
maintenance man-hours
MRT oczekiwany czas naprawy
mean repair time
MTBF oczekiwany czas działania między uszkodzeniami
mean operating time between failures
MTTF oczekiwany czas do uszkodzenia
mean time to failure
MTTFF oczekiwany czas do pierwszego uszkodzenia
mean time to first failure
MTTR oczekiwany czas do odnowy; oczekiwany czas do przywrócenia zdatności
mean time to restoration
MUT oczekiwany czas zdatności
mean up time

  SŁOWNIK TERMINOLOGICZNY

alokacja obsługiwalności (maintainability allocation; maintainability apportionment) – procedura stosowana na etapie projektowania obiektu, mająca na celu przypisanie wymagań dotyczących wskaźników obsługiwalności obiektu do jego części składowych zgodnie z określonymi wymaganiami.

analiza drzewa niezdatności, FTA (fault tree analysis) – analiza mająca na celu określenie, który rodzaj niezdatności części obiektu lub zdarzenie zewnętrzne, lub ich kombinacja, może spowodować określony rodzaj niezdatności obiektu, przedstawiona w postaci drzewa niezdatności.

analiza narażeń (stress analysis) – określenie fizycznych, chemicznych lub innych narażeń, którym podlega obiekt w określonych warunkach.

analiza niezdatności (fault analysis) – logiczne, systematyczne badanie obiektu, mające na celu zidentyfikowanie i przeanalizowanie prawdopodobieństwa wystąpienia przyczyn i skutków możliwych niezdatności.

analiza rodzajów i skutków niezdatności (fault modes and effects analysis) FMEA – metoda jakościowa analizy nieuszkadzalności, obejmująca badanie rodzajów niezdatności, jakie mogą wystąpić w każdej części obiektu, i określenie wpływu każdego rodzaju niezdatności na inne części obiektu i na wymagane funkcje obiektu. Dotychczas stosowany termin „analiza rodzajów i skutków uszkodzeń” jest terminem nie zalecanym. FMEA może dotyczyć analizy niezawodności, a nie tylko nieuszkadzalności.

analiza rodzajów, skutków i krytyczności niezdatności FMECA (fault modes, effects and criticality analysis) – metoda jakościowa analizy nieuszkadzalności obejmująca analizę rodzajów niezdatności i skutków niezdatności wraz z rozważaniem prawdopodobieństwa ich wystąpienia i uszeregowaniem niezdatności wg wagi niezdatności. Dotychczas stosowany termin „analiza rodzajów, skutków i kry­tyczności uszkodzeń” jest terminem nie zalecanym. FMECA może dotyczyć analizy niezawodności, a nie tylko nieuszkadzalności.

analiza uszkodzeń (failure analysis) – logiczne, systematyczne badanie uszkodzonego obiektu, mające na celu zidentyfikowanie i przeanalizowanie mechanizmu uszkodzeń, przyczyn uszkodzeń i skutków uszkodzeń.

audyt nieuszkadzalności i obsługiwalności (reliability and maintainability audit) – systematyczna i niezależna analiza działań, przeprowadzana w ramach audytu eksploatacji w celu określenia, czy działania te i ich wyniki są zgodne z zaplanowanymi oraz czy są one efektywnie stosowane i odpowiednie do osiągnięcia założonych wymagań dotyczących nieuszkadzalności i obsługiwalności obiektów.

badanie eksploatacyjne (field test) – badanie zgodności lub badanie określające wykonywane w trakcie eksploatacji badanego obiektu z rejestrowaniem wszystkich występujących w czasie badań warunków: roboczych, środowiskowych, obsługi i pomiaru.

badanie laboratoryjne (laboratory test) – badanie zgodności lub badanie określające, wykonywane w określonych i kontrolowanych warunkach, które mogą ale nie muszą, symulować eksploatacyjne warunki pracy.

badanie określające (determination test) – badanie mające na celu ustalenie wartości charakterystyki lub właściwości obiektu.

badanie przyspieszone (accelerated test) – badanie, w którym zastosowany poziom narażeń jest tak dobrany, że przekracza poziom narażeń w warunkach normalnych i które jest przeprowadzane w celu skrócenia długości przedziału czasu wymaganego do zaobserwowania reakcji obiektu na narażenia lub w celu zintensyfikowania reakcji obiektu na narażenia w określonym przedziale czasu. Badanie przyspieszone nie może zmieniać podstawowego rodzaju niezdatności i mechanizmu uszkodzeń lub względnych częstości ich występowania.

badanie selekcyjne (screening test) badanie sortujące – badanie lub zespół badań mających na celu usunięcie lub wykrycie wadliwych obiektów lub takich, w których można się spodziewać szybkiego uszkodzenia.

badanie (test) – zespół czynności mających na celu zmierzenie, oznaczenie ilościowe lub sklasyfikowanie charakterystyki lub właściwości obiektu.

badanie wpływu narażeń (endurance test) – badanie przeprowadzane w pewnym przedziale czasu, mające na celu określenie wpływu na właściwości obiektu narażeń, którym jest poddawany obiekt w tym przedziale czasu.

badanie ze stopniowym narażaniem (step stress test) – badanie, w trakcie którego obiekt jest kolejno poddawany wzrastającym narażeniom o jednakowym czasie trwania.

badanie zgodności (compliance test) – badanie przeprowadzane w celu sprawdzenia zgodności charakterystyki lub właściwości obiektu z ustalonymi dla nich wymaganiami. Jest to typowe badanie w czasie audytów eksploatacji. W odniesieniu do niezawodności są to badania w znaczeniu badań kontrolnych.

bezpieczeństwo strukturalne (fail safe) – zaprojektowana właści­wość obiektu zapobiegająca powstawaniu uszkodzeń powodujących niezdatności krytyczne.

błąd (error) – rozbieżność między obliczoną, zaobserwowaną lub zmierzoną wartością lub stanem a prawdziwą, usta­loną lub teoretycznie poprawną wartością lub stanem.
Błąd może być spowodowany niezdatnością obiektu, może być błąd obliczeniowy spowodowany np. niezdatnością komputera.

chwila (instant of time); moment – pojedynczy punkt na skali czasu. Skala czasu może być ciągła, np. czas kalendarzowy lub dyskretna, np. liczba cykli pracy.

chwilowy (instantaneous) – dotyczy wartości, jaką w danej chwili przyjmuje wielkość zmienna zależna od czasu.

ciągłość usługi (service retainability performance) – po wykonaniu pierwszej usługi, możliwość dalszego korzystania z już uzyskanej usługi w danych warunkach i w wymaganym czasie.

czas diagnozowania niezdatności (fault diagnosis time) – czas, w którym diagnozuje się niezdatność.

czas aktywnej obsługi profilaktycznej (active preventive maintenance time) – ta część czasu obsługi aktywnej, w której wykonywane są czynności obsługi profilaktycznej obiektu.

czas aktywnej obsługi remontowej (active corrective maintenance time) – ta część czasu obsługi aktywnej, w której są wykonywane czynności obsługi remontowej obiektu.

czas do odnowy; czas do przywrócenia zdatności (time to restoration; time to recovery) – przedział czasu, w którym obiekt jest w stanie przestoju z przyczyn wewnętrznych spowodowanym uszkodze­niem.

czas do pierwszego uszkodzenia (time to first failure) – całkowita długość przedziału czasu działania obiektu, od chwili osiągnię­cia po raz pierwszy stanu zdatności do chwili uszkodze­nia.

czas do uszkodzenia (time to failure) – całkowita długość przedziału czasu działania obiektu, od chwili osiągnięcia po raz pierwszy stanu zdatności do chwili uszkodzenia lub od chwili przywrócenia obiektowi stanu zdatności do na­stępnego uszkodzenia.

czas działania (operating time) – przedział czasu, w którym obiekt jest w stanie działania.

czas działania między uszkodzeniami (operating time between failures) – całkowita dłu­gość przedziału czasu działania między dwoma kolej­nymi uszkodzeniami obiektu naprawianego.

czas jałowy (idle time; free time) – przedział czasu, w którym obiekt jest w stanie jałowym.

czas lokalizowania niezdatności (fault localization time; fault location time (deprecated)) – ta część czasu obsługi remontowej, w którym lokalizuje się nie­zdatność.

czas między przerwami (time between interruptions) – czas między końcem jednej przerwy i początkiem następnej przerwy.

czas między uszkodzeniami (time between failures) – długość przedziału czasu między dwoma kolejnymi uszkodzeniami obiektu na­prawianego.

czas naprawy (repair time) – ta część czasu obsługi remontowej, w której wykonuje się naprawę obiektu.

czas niedziałania (non-operating time) – przedział czasu, w którym jest w stanie niedziałania.

czas niewykrytej niezdatności (undetected fault time) – czas między powsta­niem uszkodzenia a rozpoznaniem niezdatności.

czas niewymagany (non-required time) – przedział czasu, w którym zgodnie z wymaganiami użytkownika obiekt nie musi być w stanie umożliwiającym wypełnianie wymaganej funkcji.

czas obsługi (maintenance time) – przedział czasu, w którym są podejmowane czynności ręcznej lub automatycznej obsługi, łącz­nie z opóźnieniem technicznym i logistycznym. Obsługa może być wykonywana w czasie, gdy obiekt wykonuje wymaganą funkcję.

czas obsługi aktywnej (active maintenance time) – ta część czasu obsługi, w której są wykonywane automatyczne lub ręczne czynności o bsługi obiektu, poza przypadkiem opóźnienia logistycznego. Czynność obsługi może być wykonywana podczas wypełniania przez obiekt wymaganej funkcji.

czas obsługi profilaktycznej (preventive maintenance time) – ta część czasu obsługi, w której wykonuje się obsługę profilaktyczną obiektu, włącznie z opóźnieniami technicznymi i logistycznymi nieodłącznymi dla obsługi profilaktycznej.

czas obsługi remontowej (corrective maintenance time) – ta część czasu obsługi, w której wykonuje się obsługę korekcyjną obiektu, włącznie z opóźnieniami technicznymi i logistycznymi nieodłącznymi dla obsługi remontowej.

czas przestoju (disabled time) – przedział czasu, w którym obiekt jest w stanie przestoju.

czas przestoju z przyczyn wewnętrznych (down time) – przedział czasu, w którym obiekt jest w stanie przestoju z przyczyn obiekt wewnętrznych.

czas przestoju z przyczyn zewnętrznych (external disabled time; external loss time) – przedział czasu, w którym obiekt jest w stanie przestoju z przyczyn zewnętrznych.

czas sprawdzania działania (check-out time) – ta część czasu aktywnej

czas sumaryczny (accumulated time) – suma długości przedziałów czasu, charakteryzujących się danymi warunkami w danym przedziale czasu.

czas trwania przerwy (interruption duration) – długość przedziału czasu trwania przerwy.

czas usuwania niezdatności (fault correction time) – ta część czasu obsługi remontowej, w której dokonuje się usunięcia niezdatności.

czas użyteczności (useful life) – w danych warunkach przedział czasu rozpoczynający się w danej chwili i kończący się wówczas, gdy intensywność strumienia uszkodzeń osią­ga wartość niemożliwą do zaakceptowania lub gdy obiekt uznaje się za niemożliwy do naprawy po uszko­dzeniu.

czas wyczekiwania (standby time) – przedział czasu, w którym obiekt jest w stanie wyczekiwania.

czas wymagany (required time) – przedział czasu, w którym zgodnie z wymaganiami użytkownika obiekt powinien być w stanie umożliwiającym wypełnienie wymaganej funk­cji.

czas zdatności (up time) – przedział czasu, w którym obiekt jest w stanie zdatności.

czynność elementarna obsługi (elementary maintenance activity) – czynność, po której wykonaniu obsługa obiektu na ustalonym poziomie podziału obiektu do obsługi może zostać przerwana.

czynność obsługi (maintenance action; maintenance task operation) – sekwencja czynności elementarnych obsługi wykonywanych w określonym celu. Przykładami czynności obsługi są: diagnozowanie niezdatności, lokalizowanie niezdatności, ponaprawcze sprawdzanie działania lub ich kombinacja.

dane odniesienia (reference data) – dane, które zgodnie z umową mogą być użyte jako standardowe lub mogą służyć jako podstawa do prognozowania i/lub porównania z danymi zaobserwowanymi.

dane z badań (test data) – dane zaobserwowane uzyskane w trakcie badań.

dane z eksploatacji (field data) – dane zaobserwowane uzyskane w trakcie eksploatacji.

dane zaobserowane (observed data) – wartości odnoszące się do obiektu albo procesu uzyskane w wyniku bezpośredniej obserwacji. Wartościami tymi mogą być zdarzenia, chwile, przedziały czasu itp. Przy rejestrowaniu danych należy podać odpowiadające im warunki i kryteria.

diagnozowanie niezdatności (fault diagnosis) – czynności mające na celu rozpoznanie niezdatności, zlokalizowanie niezdatności oraz określenie przyczyny jej powstania. Diagnozowanie jest działaniem w odróżnieniu od diagnozy, która jest wynikiem działania.

diagram zmiany stanów (state-transition diagram) – schemat pokazujący zbiór możliwych stanów obiektu i możliwe jednostopniowe przejścia między tymi stanami.

długość przedziału czasu (time duration) – różnica między końcowymi chwilami przedziału czasu.

dostępność usługi (service accessibility performance) – możliwość uzyskania usługi w określonym zakresie zgodnie z życzeniem użytkownika. Na przykład w transporcie, łączności i telekomunikacji bierze się pod uwagę np. natężenia, warunki techniczne oraz przepustowości i gotowości połączeń odpowiednich systemów.

dozorowanie; monitorowanie (supervision; monitoring) – działalność wykonywa­na z udziałem człowieka lub automatycznie, mająca na celu obserwację stanu obiektu. Automatyczne dozorowanie może być wykonywane za pomocą środków zewnętrznych lub wchodzących w skład obiektu.

drzewo niezdatności (fault tree) – schemat logiczny pokazujący, które rodzaje niezdatności części obiektów lub zdarzenia zewnętrzne, lub ich kombinacja, powodują określony rodzaj niezdatności obiektu.

drzewo obsługi (maintenance tree) – schemat logiczny przedstawiający właściwe alternatywne sekwencje elementarnych czynności obsługi obiektu i warunki ich wyboru.

eksploatacja (maintenance, operation) – zespół wszystkich działań technicznych i organizacyjnych, mających na celu umożliwienie obiektowi wypełnianie wymaganych funkcji, włącznie z koniecznym dostosowaniem do zmian warunków zewnętrznych.
Przez warunki zewnętrzne rozumie się np. wymaganie dotyczące usługi i warunki środowiskowe.

eksploatacyjny (operational) – dotyczy wartości określonej dla danych warunków eksploatacyjnych.

ekstrapolowany (extrapolated) – dotyczy wartości prognozowanej na podstawie wartości zaobserwowanych lub oszacowanych w określonych warunkach, przewidywanej do uzy­skania w innych warunkach, np. w innym czasie, innych warunkach obsługi lub innych warunkach środowiskowych.

filozofia eksploatacji (maintenance philosophy) – system podstawowych zasad dotyczących organizacji i wykonywania eksploatacji.

funkcja wymagana (reguired function) – funkcja lub zespół funkcji obiek­tu, których wypełnienie przez obiekt jest niezbędne w celu wykonania danej usługi.

gotowość asymptotyczna A (asymptotic availability A) – granica, jeśli taka istnieje, gotowości chwilowej, przy czasie dążącym do nieskończoności rozważana dla celów modelowania. W pewnych warunkach, np. dla stałej inten­sywności uszkodzeń i stałej intensywności na­prawy, gotowość asymptotyczna może być wy­rażona za pomocą stosunku oczekiwanego czasu zdatności i oczekiwanego czasu przestoju z przyczyn wewnętrznych.

gotowość chwilowa A(t) (instantaneous availability A(t)) – prawdopodobieństwo, że obiekt jest w stanie wypełniać wymaganą funkcję w da­nych warunkach, w danej chwili przy założeniu, że zos­tały dostarczone wymagane środki zewnętrzne. W języku polskim termin „gotowość” (bez przymiotnika) oznacza „gotowość” rozumianą jako właściwość. „Gotowość” łącznie z terminem modyfikującym, np. chwilowa, średnia itp., służy do oznaczania wskaźników gotowości.

gotowość stacjonarna ((steady-state) availability) – średnia wartość gotowości chwi­lowej w warunkach stacjonarnych w danym przedziale czasu. W pewnych warunkach, np. dla stałej inten­sywności uszkodzeń i stałej intensywności na­prawy, gotowość stacjonarna może być wyra­żona za pomocą stosunku oczekiwanego czasu zdatności do sumy oczekiwanego czasu zdat­ności i oczekiwanego czasu przestoju z przyczyn wewnętrznych.

gotowość średnia (mean availability A(t1,t2)) – średnia wartość gotowości chwilowej w danym przedziale czasu (t1,t2). Gotowość średnia jest związana z gotowością chwilową A(t) następującą zależnością:

gotowość; dyspozycyjność (availability (performance)) – zdolność obiektu do utrzymywania się w stanie umożliwiającym wypełnianie wymaganych funkcji w danych warunkach, w danej chwili lub w danym przedziale czasu, przy założeniu, że są dostarczone wymagane środki zewnętrzne. Zdolność ta zależy łącznie od nieuszkadzalności, obsługiwalności i zapewnienia środków obsługi obiektu. Wymagane środki zewnętrzne, inne niż środki obsługi nie wpływają na gotowość obiektu.

inherentny (intristic; inherent) – dotyczy wartości określonej przy założeniu, że warunki użytkowania i obsługi są idealne.

intensywność (chwilowa) strumienia uszkodzeń z(t) ((instantaneous) failure intensity z(t)) – granica, jeśli taka istnieje, stosunku średniej liczby uszkodzeń naprawianego obiektu w przedziale czasu (t, t +Dt) do długości tego przedziału Dt, gdy długość przedziału dąży do zera. Chwilowa intensywność strumienia uszkodzeń wyraża się wzorem:

 przy D-> 0
w którym: N(t) – liczba uszkodzeń w przedziale czasu (0,t);
E – wartość oczekiwana.

intensywność naprawy (chwilowa), (instantaneous) repair rate, m(t)) – granica, jeśli taka istnieje, stosunku prawdopodobieństwa warunkowego zakończenia obsługi remontowej (korekcyjnej) w przedziale czasu (t, t + Dt) do długości tego przedziału czasu Dt, dla Dt dążącego do zera, przy założeniu, że działanie nie zakończyło się na początku tego przedziału czasu.

intensywność uszkodzeń (chwilowa), l (t) ((instantaneous) failure rate; l(t)) – granica, jeśli taka istnieje, stosunku prawdopodobieństwa warunko­wego, że chwila T uszkodzenia obiektu znajdzie się w danym przedziale czasu (t, t + Dt) do długości tego przedziału Dt, gdy Dt dąży do zera, przy założeniu, że obiekt jest w stanie zdatności na początku przedziału czasu. W tej definicji T może także oznaczać czas do uszkodzenia albo czas do pierwszego uszkodzenia. Pod pojęciem „działanie” należy rozumieć „poprawne działanie”.

jakość propagacji (w telekomunikacji) (propagation performance (in telecommunications)) – zdolność ośrodka propagacji do swobodnego rozchodzenia się fal w celu przekazywania sygnału z zadanymi tolerancjami. Zadane tolerancje mogą odnosić się do zmian poziomu sygnału, szumu, poziomu zakłóceń, itp.

jakość przepływu (informacji, zasobów, transmisji danych) (transmission performance) – zdolność systemu do zapewnienia niezakłóconych przemieszczeń w celu spełnienia usługi w warunkach, kiedy system jest w stanie zdatności.

jakość usługi (quality of service) – zespół właściwości usługi, określający stopień zaspokojenia określonych potrzeb użytkownika. Jakość usługi jest scharakteryzowana kombinacją takich czynników jak zapewnienie usługi, operatywność usługi, osiągalność usługi i pełnosprawność usługi. ISO definiuje „jakość” jako zdolność wyrobu lub usługi do zaspokojenia potrzeb użytkownika. „Quality – Vocabulary” definiuje jakość jako ogół cech i właściwości wyrobu lub usługi, decydujących o zdolności wyrobu lub usługi do zaspokojenia stwierdzonych lub przewidywanych potrzeb.

kwantyl rzędu p opóźnienia uzyskania połączenia (p-fractile access delay (of a communication)) – kwantyl rzędu p długości przedziału czasu między pierw­szą próbą uzyskania połączenia dokonaną przez użyt­kownika sieci telekomunikacyjnej z innym użytkowni­kiem tej sieci lub uzyskania określonej usługi a chwilą osiągnięcia przez użytkownika żądanego połączenia, w zakresie określonych tolerancji i w danych warunkach eksploatacyjnych.

kwantyl rzędu p (p-fractile) – wartość uzyskana jako kwantyl rzędu p rozkładu zmiennej losowej.

kwantyl rzędu p czasu naprawy (p-fractile repair time) – wartość kwantyla rzędu p czasu naprawy.

kwantyl rzędu p opóźnienia logistycznego (p-fractile logistic delay) – wartość kwantyla rzędu p opóźnienia logistycznego.

kwantyl rzędu p opóźnienia organizacyjnego (p-fractile administrative delay) – wartość kwantyla rzędu p opóźnienia organizacyjnego.

lokalizowanie niezdatności (fault localization; fault location (deprecated in this sense)) – czynności wykonywane na odpowiednim poziomie podziału obiektu do obsługi, mające na celu zidentyfikowanie niezdatnego elementu lub elementów obiektu.Lokalizowanie jest działaniem, w odróżnieniu od lokalizacji, która jest wynikiem działania.

mechanizm uszkodzenia (failure mechanism) – procesy fizyczne, chemiczne lub inne, które doprowadziły do uszkodzenia.

model narażeń (stress model) – model matematyczny stosowany do opisu wpływu narażeń, które oddziaływują na obiekt, na wskaźniki nieuszkadzalności lub jakąkolwiek inną właściwość obiektu.

model nieuszkadzalności (reliability model) – model matematyczny stosowany do prognozowania lub szacowania wskaźników nieuszkadzalności obiektu.

model obsługiwalności (maintainability model) – model matematyczny stoso­wany do prognozowania lub szacowania wskaźników obsługiwalności. Przykładem modelu obsługiwalności jest drzewo obsługi.

modyfikacja (obiektu) (modification (of an item)) – wszystkie działania techniczne i organizacyjne zmierzające do zmiany obiektu.

nabywanie doświadczenia (w odniesieniu do nieuszkadzalności) (learning process (for reliability)) – wzrost doświadczenia personelu, mający wpływ na poprawę nieuszkadzalności obiektu.Nabywanie doświadczenia może odnosić się do niezawodności.

nadzorowanie nieuszkadzalności i obsługiwalności (reliability and maintainability surveillance) – ciągła obserwacja stanu procedur, metod, warunków działania, wyrobów procesów i usług oraz analiza zare­jestrowanych danych, mająca na celu zapewnienie, że wymagania dotyczące nieuszkadzalności i obsługiwalności zostaną spełnione. Nadzorowanie nieuszkadzalności i obługiwal-ności jest często przeprowadzane przez klienta lub trzecią stronę w celu zapewnienia, że wymagania zawarte w umowie zostaną spełnione.

naprawa (repair) – ta część obsługi remontowej, w której są wykonywane czynności na obiekcie.

niegotowość asymptotyczna U (asymptotic unavailability U) – granica, jeśli taka ist­nieje, niegotowości chwilowej, przy czasie dążącym do nieskończoności rozważana dla celów modelowania. W pewnych warunkach, dla stałej intensyw­ności uszkodzeń i stałej intensywności naprawy, niegotowość asymptotyczna może być wy­rażona za pomocą stosunku oczekiwanego czasu przestoju z przyczyn wewnętrznych do sumy oczekiwanego czasu zdatności i oczekiwanego czasu przestoju z przyczyn wewnętrznych.

niegotowość chwilowa U(t) (instantaneous unavailability U(t)) – prawdopodobieństwo, że obiekt nie jest w stanie wypełniać wymaganej funkcji w danych warunkach, w danej chwili przy założeniu, że zostały dostarczone wymagane środki zewnętrzne.

niegotowość stacjonarna ((steady-state) unavailability) – średnia wartość niegotowoś­ci chwilowej w warunkach stacjonarnych w danym przedziale czasu.W pewnych warunkach, np. dla stałej inten­sywności uszkodzeń i stałej intensywności na­prawy, niegotowość stacjonarna może być wy­rażona za pomocą stosunku oczekiwanego cza­su przestoju z przyczyn wewnętrznych do sumy oczekiwanego czasu zdatności i oczekiwanego czasu przestoju z przyczyn wewnętrznych.

niegotowość średnia U(t1,t2) (mean unavailability U(t1,t2)) – średnia wartość niegotowości chwilowej w danym przedziale czasu (t1,t2). Niegotowość średnia jest związana z niegotowością chwilową U(t) następującą zależnością:

nieuszkadzalność (reliability (performance)) – zdolność obiektu do wypełnienia wymaganych funkcji w danych warunkach w danym przedziale czasu. Zakłada się, że obiekt jest w stanie wypełniać wymagane funkcje na początku danego przedziału czasu. Angielski termin „reliability” jest używany także jako oznaczający wskaźnik nieuszkadzalności, któremu w języku polskim odpowiada „prawdopodobieństwo działania”

niezawodność (dependability) – zespół właściwości, które opisują gotowość obiektu i wpływające na nią: nieuszkadzalność, obsługiwalność i zapewnienie środków obsługi. Termin niezawodność jest używany tylko do ogólnego nieliczbowego opisu.

niezdatność (fault) – stan obiektu charakteryzujący się nie­zdolnością do wypełniania wymaganych funkcji, poza przypadkiem niezdolności występującej w czasie obsługi profilaktycznej lub niezdolności spowodowanej bra­kiem środków zewnętrznych lub innymi planowanymi działaniami. Niezdatność jest często wynikiem uszkodzenia obiektu, lecz może też wystąpić bez wcześniejszego uszkodzenia.

niezdatność częściowa (partial fault) – niezdatność charakteryzująca się niezdolnością obiektu do wypełniania niektórych, lecz nie wszystkich wymaganych funkcji.

niezdatność drugorzędna (minor fault) – niezdatność, która nie wpły­wa na wypełnianie żadnej z funkcji mających duże znaczenie.

niezdatność główna (major fault) – niezdatność wpływająca na wypełnienie funkcji o dużym znaczeniu.

niezdatność informacyjna (data-sensitive fault) – niezdatność ujawniająca się jako wynik przetwarzania szczególnych zestawów da­nych.

niezdatność krytyczna (critical fault) – niezdatność stwarzająca zagrożenie dla ludzi, pociągająca za sobą znaczne straty materialne lub inne niedopuszczalne skutki.

niezdatność niekrytyczna (non-critical fault) – niezdatność nie stwarzająca zagrożenia dla ludzi, nie pociągająca za sobą znacznych strat materialnych ani innych niedopuszczalnych skutków.

niezdatność niezdeterminowana; niezdatność nieokreślona (indeterminate fault) – niezdatność, przy której błąd odpowiedzi obiektu, wytwarzającego tę odpowiedź jako skutek jego działa­nia, zależy od danego działania. Przykładem takiej niezdatności może być nie­zdatność informacyjna.

niezdatność programowa (programme-sensitive fault) – niezdatność ujawniająca się jako wynik wykonania niektórych sekwencji rozkazu.

niezdatność przejściowa (intermittent fault; volatile fault; transient fault) – niezdatność trwająca przez ograniczony przedział czasu, po którego upływie obiekt odzyskuje swe zdolności do wypełniania wymaganych funkcji bez wykonania obsługi remontowej (korekcyjnej).Taka niezdatność często jest powtarzalna.

niezdatność starzeniowa (ageing fault; wearout fault) – niezdatność wynikająca z uszkodzenia, którego prawdopodobieństwo zwiększa się z upływem czasu jako wynik wewnętrznych proce­sów zachodzących w obiekcie.

niezdatność systematyczna (systematic fault) – niezdatność wynikająca z uszkodzenia systematycznego.

niezdatność trwała (persistent fault; permanent fault; solid fault) – niezdatność obiektu, która trwa aż do czasu wykonania obsługi remontowej.

niezdatność utajona (latent fault) – niezdatność istniejąca, która nie została jeszcze rozpoznana.

niezdatność wynikająca z błędów produkcyjnych (manufacturing fault) – niezdatność spowodowana niezgodnością procesu produkcyjnego z projektem obiektu lub określonym procesem wytwarzania.

niezdatność wynikająca z błędów projektowych (design fault) – nie­zdatność powstała wskutek niewłaściwego zaprojekto­wania obiektu.

niezdatność wynikająca z małej odporności (weakness fault) – niezdatność powstała wskutek małej odporności samego obiektu w przypadku gdy jest on użytkowany w warunkach narażeń nie przekraczających narażeń dopuszczalnych dla obiektu. Mała odporność może być inherentna lub nabyta.

niezdatność wynikająca z niewłaściwego postępowania z obiektem (mishandling fault) – niezdatność powstała wskutek niewłaściwego postepowania z obiektem lub braku dbałości o obiekt.

niezdatność wynikająca z niewłaściwego użytkowania (misuse fault) – niezdatność powstała wskutek użytkowania obiektu w warunkach narażeń, przekraczających narażenia dopuszczalne dla obiektu.

niezdatność zamaskowana (fault masking) – niezdatność występująca w części składowej obiektu, która nie może być wykryta z powodu określonych właściwości obiektu lub z powodu innej niezdatności w tej lub innej części obiektu.

niezdatność zdeterminowana; niezdatność określona (determinate fault) – niezdatność, przy której odpowiedź obiektu, wytwarza­jącego tę odpowiedź jako skutek jego działania, jest ta­ka sama dla wszystkich działań.

niezdatność zupełna (complete fault) – niezdatność charakteryzująca się całkowitą niezdolnością obiektu do wypełniania wszyst­kich wymaganych funkcji. Należy ustalić kryteria niezdatności zupełnej.

niezdatny (faulty) – będący w stanie niezdatności.

obiekt (item, entity) – dowolna część składowa, element, przyrząd, podsystem, jednostka funkcjonalna, urządzenie lub system, które mogą być rozpatrywane indywidualnie. Obiektem może być sprzęt, oprogramowanie lub łącznie jedno i drugie, a także w szczególnych przypadkach termin ten może również obejmować personel. Zbiór obiektów np. populacja lub próbka, może być traktowany jako pojedynczy obiekt.

obiekt naprawiany (repaired item entite) – obiekt naprawialny, który jest na­prawiany po wystąpieniu uszkodzenia.

obiekt nie naprawiany (non-repaired item) – obiekt, który nie jest naprawiany po uszkodzeniu. Obiekt nie naprawiany może być naprawialny lub nienaprawialny.

obiekt obsługi (maintenance enitity) – każda część składowa danego obiektu, która może ulec uszkodzeniu i która za pomocą urzą­dzeń sygnalizacyjnych lub w inny sposób może być jed­noznacznie zidentyfikowana w celu wymiany lub na­prawy.

obsługa automatyczna (automatic maintenance) – obsługa wykonywana bez interwencji człowieka.

obsługa miejscowa; remont in situ (on-site maintenance; in situ maintenance; field maintenance) – obsługa wykonywana w miejscu użytkowania obiektu. W literaturze przedmiotu używa się określenia „in situ” jako miejsce wykonywania badań.

obsługa naruszająca działanie (function-affecting maintenance) – czynność obsługi obiektu, która przerywa lub ogranicza wypełnianie przez obsługiwany obiekt jednej lub więcej jego funkcji.

obsługa nienaruszająca działania (function-permitting maintenance) – czynność obsługi, podczas której nie jest wykluczona ani ograniczona możliwość wypełniania przez obiekt żadnej z wymaganych funkcji.

obsługa nieplanowa (unscheduled maintenance) – obsługa wykonywana po otrzy­maniu informacji o stanie obiektu, a nie wg ustalonego harmonogramu.

obsługa odroczona; obsługa odłożona (deffered maintenance) – obsługa remontowa, która nie następuje natychmiast po rozpoznaniu niezdatności, lecz jest odłożona na czas późniejszy zgodnie z przyjętymi zasadami obsługi.

obsługa ograniczająca działanie (function-degrading maintenance) – obsługa naruszająca działanie, która ogranicza możliwość wypełniania przez obiekt jednej lub więcej wymaganych funkcji, ale nie w takim stopniu aby powodowało to uniemożliwienie wypełniania wszystkich funkcji obiektu.

obsługa planowa (scheduled maintenance) – obsługa profilaktyczna wykonywa­na wg ustalonego harmonogramu.

obsługa pozamiejscowa (off-site maintenance) – obsługa wykonywana poza miejscem użytkowania obiektu. Przykładem obsługi pozamiejscowej jest naprawa elementu składowego obiektu w centrum obsługowym.

obsługa profilaktyczna (preventive maintenance) – obsługa wykonywana w ustalonych odstępach czasu lub zgodnie z ustalonymi kryte­riami, mająca na celu zmniejszenie prawdopodobień­stwa uszkodzenia lub pogorszenia funkcjonowania obiektu.

obsługa remontowa (corrective maintenance) – obsługa wykonywana po rozpoznaniu niezdatności, mająca na celu przywrócenie obiektowi stanu, w którym może on wypełniać wymagane funkcje.

obsługa sterowana (controlled maintenance) – metoda utrzymywania żądanej jakości usługi poprzez systematyczne stosowanie metod analitycznych z wykorzystaniem ciągłego lub wyrywkowego dozorowania, mająca na celu zmniejszenie do minimum obsługi profilaktycznej i/lub zredukowanie obsługi remontowej.

obsługa uniemożliwiająca działanie (function-preventing maintenance) – obsługa naruszająca działanie, która uniemożliwia obsługiwanemu obiektowi wypełnianie wymaganej funkcji z powodu całkowi­tej utraty zdolności do wypełniania wszystkich jego funkcji.

obsługa zdalna (remote maintenance) – obsługa wykonywana bez fizycznego dostępu personelu obsługującego do obiektu.

obsługa; obsługiwanie (maintenance) – zespół wszystkich czynności technicznych i organizacyjnych, włącznie z czynnościami nadzoru, mających na celu utrzymanie lub przywrócenie takiego stanu obiektu, w którym może on wypełniać wymagane funkcje.
Uwaga: Wyraz maintenance w obszarze inżynierii systemów tłumaczy się jako eksploatacja. Natomiast obsługa obok użytkowania jest jedną z czynności w procesie eksploatacji. W termonologii elektrotechnicznej wyraz eksploatacja jest tłumaczony często jako operation. Bardzo często użytkowanie, a także obsługiwanie jest używane w znaczeniu ogólniejszym jako eksploatowanie.

obsługiwalność (maintainability (performance)); podatność na obsługę – zdolność obiektu do utrzymywania lub odtwarzania w danych warunkach eksploatacji stanu, w którym może on wypełniać wymagane funkcje przy założeniu, że obsługa jest przeprowadzana w ustalonych warunkach z zacho­waniem ustalonych procedur i środków. Angielski termin „maintainability” jest używany także jako oznaczający wskaźnik obsługiwalności, któremu w języku polskim odpowiada „prawdopodobieństwo obsługi”)

oczekiwana pracochłonność obsługi (mean maintenance man-hours) – wartość oczekiwana pracochłonności obsługi.

oczekiwana; średnia (mean (noun and adjective); average (noun) (deprected)) – to jest wartość oczekiwana zmiennej losowej.wartość całki obliczonej w danym przedziale czasu podzielona przez długość tego przedziału.

oczekiwane opóźnienie logistyczne(mean logistic delay) MLD – wartość oczekiwana opóźnienia logistycznego.

oczekiwane opóźnienie organizacyjne (mean administrathe delay) MAD – wartość oczekiwana opóźnienia organizacyjnego.

oczekiwane opóźnienie uzyskania połączenia (mean access delay (of a communication)) – wartość oczekiwana przedziału czasu między pierwszą próbą uzyskania połączenia, dokonaną przez użytkow­nika sieci telekomunikacyjnej z innym użytkownikiem tej sieci lub uzyskaniem określonej usługi a chwilą uzyskania żądanego połączenia, w zakresie określonych tolerancji i w określonych warunkach eksploatacyjnych.

oczekiwane opóźnienie uzyskania usługi (mean seirice access delay) – wartość oczekiwana długości przedziału czasu między wstępnym zapotrzebowaniem na usługę a chwilą uzyskania tej usługi zgodnie z ustalonymi tolerancjami i innymi warunkami technicznymi.

oczekiwany czas do uszkodzenia (mean time to failure) MTTF) – wartość oczekiwana czasu do uszkodzenia.

oczekiwany czas przestoju z przyczyn wewnętrznych (mean down time; MDT) – wartość oczekiwana czasu przestoju z przyczyn wewnętrznych.

oczekiwany czas do odnowy: oczekiwany czas do przywrócenia zdatności, MTTR (mean time to restoration; mean time to recovery) – wartość oczekiwana czasu do przywrócenia obiektowi stanu zdatności.

oczekiwany czas do pierwszego uszkodzenia, MTTFF (mean time to first failure) – wartość oczekiwana czasu do pierwszego uszkodzenia.

oczekiwany czas dostarczenia usługi (mean service provisioning time) – wartość oczekiwana czasu między chwilą zażądania przez potencjalnego użytkownika dostarczenia środków niezbędnych dla wykonywania usługi a chwilą ich dostarczenia przez organizację.

oczekiwany czas działania między uszkodzeniami (mean operating time between failures) MTBF – wartość oczekiwana czasu działania między uszkodzeniami.

oczekiwany czas między przerwami (mean time between interruptions) – wartość oczekiwana czasu między przerwami.

oczekiwany czas między uszkodzeniami (mean time between failure) – wartość oczekiwana czasu między uszkodzeniami. W jęyzku angielskim zaniechano stosowania w tym znaczeniu skrótu MTBF.

oczekiwany czas naprawy; MRT (mean repair time) – wartość oczekiwana czasu naprawy.

oczekiwany czas obsługi remontowej (mean active corrective maintenance time) – wartość oczekiwana czasu obsługi remontowej.

oczekiwany czas trwania przerwy (mean interruption duration) – wartość oczekiwana czasu trwania przerwy.

oczekiwany czas zdatności (mean up time; MUT) – wartość oczekiwana czasu zdatności.

oczekiwany sumaryczny czas przestoju z przyczyn wewnętrznych (mean accumulated down time; MADT) – wartość oczekiwana sumarycz­nego czasu przestoju z przyczyn wewnętrznych w da­nym przedziale czasu.

odnowa; przywrócenie zdatności (restoration; recovery) – zdarzenie polegające na odzyskaniu przez niezdatny obiekt zdolności do wy­pełniania wymaganych funkcji.

okres stałej intensywności strumienia uszkodzeń (constant failure intensity period) – okres w życiu niektórych obiektów naprawianych, w którym intensywność strumienia uszkodzeń jest w przybliżeniu stała.

okres stałej intensywności uszkodzeń (constant failure rate period) – okres w życiu niektórych obiektów nie naprawianych, w którym intensywność uszkodzeń jest w przybliżeniu stała.

okres uszkodzeń starzeniowych (wear-out failure period) – końcowy okres w ży­ciu niektórych obiektów, w którym chwilowa intensyw­ność strumienia uszkodzeń obiektu naprawianego lub chwilowa intensywność uszkodzeń obiektu nie napra­wianego są znacznie większe niż w poprzednim okresie.

okres uszkodzeń wczesnych (early failure period) – wczesny okres w życiu niektórych obiektów, w którym chwilowa intensywność strumienia uszkodzeń obiektu naprawianego lub chwi­lowa intensywność uszkodzeń obiektu nie naprawiane­go są znacznie większe niż w późniejszym okresie.

operatywność usługi (service operability performance) – stopień przystosowania usługi do łatwego i satysfakcjonującego korzystania z niej. przez użytkownika.

opóźnienie logistyczne (logistic delay) – sumaryczny czas, w którym czynności obsługi nie mogą być wykonywane ze względu na konieczność dostarczenia środków do obsługi, wyłączając opóźnienia organizacyjne. Opóźnienia logistyczne mogą być spowodowa­ne np. dojazdem do urządzeń pracujących bez obsługi, oczekiwaniem na dostawę części zamiennych, przyjazd specjalistów, dostawę wy­posażenia do badań, informacje oraz odpo­wiednie warunki miejscowe.

opóźnienie organizacyjne (przy obsłudze remontowej) (administrative delay (for corrective maintenance)) – sumaryczny czas, w którym z powodów organizacyjnych nie wykonuje się obsługi remontowej niezdatnego obiektu.

opóźnienie techniczne (technical delay) – sumaryczny czas potrzebny do wykonania pomocniczych działań technicznych towa­rzyszących obsłudze.

osiągalność usługi (serveability performance) – możliwość uzyskania na życzenie użytkownika usługi w określonym zakresie i w określonych warunkach oraz kontynuowanie jej przez wymagany okres. Osiągalność usługi można podzielić na dostępność usługi i ciągłość usługi.

plan nieuszkadzalności i obsługiwalności (reliability and maintainability plan) – dokument ustalający konkretne zasady, środki i przedsięwzięcia niezbędne do zapewnienia, że obiekt będzie spełniał określone w danej umowie lub projekcie wymagania dotyczące nieuszkadzalności i obsługiwalności.

polityka eksploatacji (maintenance policy) – opis wzajemnych zależności między szczeblami użytkowania lub obsługi a także zasady podejmowania decyzji w zastosowaniu do eksploatacji obiektu.

pomyłka; błąd ludzki (mistake; human error) – działanie człowieka pociągające za sobą nie zamierzone następstwa.

pracochłonność obsługi (maintenance man-hours, MMH) – suma indywidualnych czasów obsługi wyrażona w godzinach, zużytych przez cały personel obsługi przy danym rodzaju obsługi lub w danym przedziale czasu.

prawdopodobieństwo pomyłki użytkownika usługi (service user mistake probability) – prawdopodobieństwo pomyłki ze strony użytkownika przy jego próbie skorzystania z usługi.

prawdopodobieństwo błędnego rachunku (billing error probability) – prawdopodobieństwo błędu przy wystawianiu rachunku użytkownikowi usługi.

prawdopodobieństwo ciągłości połączenia (w telekomunikacji) (connection retainability (in telecommunication)) – prawdopodobieństwo, że połączenie już uzy­skane będzie nadal utrzymywane dla komunikacji w określonych warunkach i w określonym przedziale czasu.

prawdopodobieństwo ciągłości usługi (seirice retainability) – prawdopodo­bieństwo, że usługa raz uzyskana będzie nadal dostępna w danych warunkach przez daną długość przedziału czasu.

prawdopodobieństwo dostępności usługi (service accessibility; service access probability) – prawdopodobieństwo, że usługa będzie dostępna na żądanie użytkownika zgodnie z ustalonymi tolerancjami i innymi warunkami technicznymi.

prawdopodobieństwo działania R((t1,t2)) (reliability: R(t1,t2)) – prawdopodobieństwo, że obiekt może spełniać wymaganą funkcję w danych warunkach w ustalonym przedziale czasu (t1,t2). Zakłada się, że na początku danego prze­działu czasu obiekt jest w stanie wypeł­niać wymaganą funkcję. Angielski termin „reliability” jest także stosowany do oznaczania nieuszkadzalności jako właściwości obiektu, której wskaźnikiem jest w/w prawdopodobieństwo.

prawdopodobieństwo obsługi, M(t1,t2) (maintainability) – prawdopodobieństwo wykonania w ustalonym przedziale czasu obsługi obiektu eksploatowanego w określonych warunkach, przy założeniu, że obsługa jest przeprowadzana w ustalonych warunkach przy zastosowaniu ustalonych metod i środków. Angielski termin „maintainability” oznacza również właściwość obiektu, której wskaźnikiem jest ww.

prawdopodobieństwo pomyłki przy wybieraniu numeru (dialling mistake probability) – prawdopodobieństwo, że użytkownik sieci telekomunikacyjnej popełni pomyłkę podczas wybierania numeru przy próbie uzyskania połączenia.

prawdopodobieństwo rezygnacji z połączenia (call abandonment probability) – prawdopodobieństwo, że użytkownik zrezygnuje z próby uzyskania połączenia w sieci telekomunikacyjnej.

prawdopodobieństwo rezygnacji z usługi (service user abandonment probability) – prawdopodobieństwo, że użytkownik zrezygnuje z próby skorzystania z usługi. Rezygnacja może nastąpić z powodu zbyt licznych pomyłek użytkownika, z powodu nadmiernego opóźnienia w dostępie do usługi, itp.

prawdziwy; rzeczywisty (true) – dotyczy wartości charakteryzującej bardzo dokładnie określoną wielkość w warunkach istniejących w chwili, w której wielkość ta jest obserwowana lub wyznaczana. Wartość ta może być uzyskana tylko wówczas, gdy wszystkie możliwości błędu pomiaru są wyeliminowane, a populacja jest nieskończona, jeżeli populacja jest skończona, należy ją rozpatrywać w całości.

proces poprawy nieuszkadzalności (reliability improvement) – proces realizacji działań zmierzających do eliminacji przyczyn uszkodzeń systematycznych i/lub zmniejszenia prawdopodobieństwa występowania innych uszkodzeń, mający na celu wzrost nieuszkadzalności.

prognozowanie (prediction) – proces obliczeniowy stosowany do uzyskania prognozowanej (prognozowanych) wartości danej wielkości. Termin „prognozowanie” może być również użyty do oznaczenia prognozowanej (prognozowanych) wartości danej wielkości.

prognozowanie obsługiwalności (maintainability prediction) – działanie mające na celu przewidywanie wartości liczbowych wskaźnika obsługiwalności obiektu, na podstawie znajomości wskaźników obsługiwalności i wskaźników nieuszkadzalności części obiektu, w danych warunkach użytkowania i obsługiwania.

prognozowany (predicted) – dotyczy wartości liczbowej danej wielkości, ustalonej wówczas, gdy wielkość ta nie może jeszcze być zaobserwowana ani wyznaczona na podstawie wcześniej zaobserwowanych lub oszacowanych war­tości tej samej lub innych wielkości z wykorzystaniem modelu matematycznego. Wartość prognozowaną może także oznaczać termin „prognoza”.

program nieuszkadzalności i obsługiwalności (reliability and maintainability programme – udokumentowany zbiór zaplanowanych w czasie czynności, środków i zdarzeń służących do stworzenia struktury organizacyjnej, odpowiedzialności, procedur, działań, możliwości i środków, które łącznie zapewniają, że obiekt spełni określone w umowie lub projekcie wymagania dotyczące nieuszkadzalności i obsługiwalności.

przedział czasu (time interval) – część skali czasu ograniczona dwiema danymi chwilami.

przegląd projektu (design review) – oficjalna i niezależna analiza istniejącego lub proponowanego projektu, mająca na celu wykrycie i usunięcie uchybień w wymaganiach i projekcie, które mogą mieć wpływ zarówno na nieuszkadzalność, obsługiwalność, zapewnienie środków obsługi, funkcjonalność, jak i na określenie możliwych usprawnień. Sam przegląd projektu jest niewystarczający do zapewnienia poprawności projektu.

przepustowość (trafficability performance) – zdolność obiektu do przyjęcia określonej liczby zgłoszeń określonego rodzaju, w danych warunkach wewnętrznych. Wewnętrzne warunki odnoszą się np. do możliwych kombinacji zdatnych i niezdatnych elementów.

przerwa; przerwanie (w wykonywaniu usługi) (interruption (of service); break (of service) – stan czasowej niezdolności do wykonywania usługi trwający dłużej niż dany przedział czasu i charakteryzujący się przekroczeniem określonych granic przez co najmniej jeden podstawowy parametr usługi. Przerwa w wykonywaniu usługi może być spowodowana przez stany niezdatności obiektów wykorzystywanych w usługach lub przez przyczyny zewnętrzne, takie jak jakość żądanej usługi (wysokie wymaga­nia stawiane usłudze). W budownictwie przykładem przerwy w wykonywaniu usługi może być brak wody, światła, ogrzewania lub ich niewłaściwe parametry itp., w telekomunikacji przykładem przerwy w wykonywaniu usługi jest przerwa w transmisji, która może charakteryzować się anormalną wartością poziomu mocy sygnału, poziomu szumu, zniekształceniem sygnału, częstością występowania błędów itp.

przyczyna uszkodzenia (failure cause) – okoliczności, które powstały w czasie projektowania, produkcji lub eksploatacji i doprowadziły do uszkodzenia.

redundancja (redundancy) – obecność w obiekcie więcej niż jednego środka niezbędnego do wypełniania wymaganej funkcji.

redundancja nieobciążona; redundancja bierna (standby redundancy) – re­dundancja, przy której z założenia pracuje tylko część środków przeznaczonych do wypełniania wymaganej funkcji, natomiast pozostała część tych środków jest nieczynna aż do chwili wystąpienia konieczności ich wykorzystania.

redundancja obciążona; redundancja czynna (active redundancy) – redundancja, przy której z założenia wszystkie środki, przeznaczone do wypełniania wymaganej funkcji, mają pracować jednocześnie. Redundancja może być również częściowo obciążona.

rodzaj niezdatności (fault mode) – jeden z możliwych stanów obiek­tu niezdatnego, związany z określoną, wymaganą funk­cją tego obiektu. Zaniechano stosowania w tym znaczeniu ter­minu „rodzaj uszkodzenia”.

rozpoznanie niezdatności (fault recognition detection) – zdarzenie polegające na stwierdzeniu niezdatności.

schemat blokowy niezawodności (reliability block diagram) – schemat blokowy przedstawiający dla jednego lub wielu sposobów działania obiektu złożonego, w jaki sposób niezdatności części obiektu, reprezentowane przez bloki lub ich kombinacje, wywołują niezdatność obiektu.

skuteczność (działania); efektywność (działania) (effectiveness (performance)) – zdolność obiektu do wykonania żądanej usługi zgodnie z danymi charakterystykami ilościowymi. Zdolność ta zależy od zdolności do działania i gotowości obiektu.

sposób działania (functional mode); sposób funkcjonowania – podzbiór zbioru wszystkich możliwych funkcji wypełnianych przez obiekt.

sprawdzanie (ponaprawcze) działania (function check-out) – czynności wykonywane po usunięciu niezdatności, mające na celu sprawdzenie, czy obiekt odzyskał zdolność do wypełniania wymaganej funkcji.

stabilność usługi (service integrity) – możliwość dalszego korzystania z już uzyskanej usługi bez nadmiernych zakłóceń. W przypadku usługi transportowej jest to płynność ruchu, w przypadku usługi telekomunikacyjnej jest ona scharakteryzowana przez jakość transmisji użytego systemu.

stacjonarny; ustalony (steady state) – dotyczy wartości odpowiadającej takiemu stanowi obiektu, w którym charakterystyki obiektu pozostają stałe.

stan działania (operating state) – stan, w którym obiekt wypełnia wymaganą funkcję.

stan jałowy (idle state; free state) – stan nie działania obiektu w stanie zdatności w czasie nie wymaganym.

stan krytyczny (critical state) – stan obiektu stwarzający zagrożenie dla ludzi, mogący spowodować znaczne straty mate­rialne lub inne niedopuszczalne skutki. Stan krytyczny może, lecz nie musi, być wynikiem niezdatności krytycznej.

stan niedziałania (non-operating state) – stan, w którym obiekt nie wypełnia wymaganej funkcji.

stan przestoju (disabied state) – stan obiektu charakteryzujący się niezdolnością do wypełniania wymaganych funkcji z jakiegokolwiek powodu.

stan przestoju z przyczyn wewnętrznych (down state) – stan obiektu charakteryzujący się niezdatnością lub możliwą nie­zdolnością do wypełniania wymaganych funkcji pod­czas obsługi profilaktycznej. Stan ten odnosi się do gotowości.

stan przestoju z przyczyn zewnętrznych (external disabied state) – stan przestoju, w którym obiekt jest w stanie zdatności, lecz brakuje wymaganych środków zewnętrznych lub obiekt nie pra­cuje wskutek planowych działań innych niż obsługa profilaktyczna.

stan wyczekiwania (standby-state) – stan nie działania obiektu w stanie zdatności w czasie wymaganym.

stan zajętości (busy state) – stan obiektu, w którym wypełnia on wymaganą przez danego użytkownika funkcję i z tego powodu nie jest dostępny dla innych użytkowników.

stan zdatności (up state) – stan obiektu, charakteryzujący się zdolnością do wypełniania wymaganych funkcji, przy założeniu, że są dostarczone środki zewnętrzne, jeśli są wymagane. Stan ten odnosi się do gotowości.

sterowanie nieuszkadzalnością i obsługiwalnością (reliability and maintainability control) – operacje techniczne i przedsięwzięcia podejmowane w celu spełnienia wymagań dotyczących nieuszkadzalności i obsługiwalności.

stopień naprawialności (repair coverage) – frakcja tych niezdatności obiektu, które mogą być skutecznie usunięte.

stopień wykrywalności niezdatności (fault coverage) – frakcja tych niezdatności obiektu, które mogą być wykryte w danych warunkach.

sumaryczny czas przestoju z przyczyn wewnętrznych (accumulated down time) – sumaryczny czas, w którym obiekt jest w stanie przesto­ju z przyczyn wewnętrznych w danym przedziale czasu.

szacowany; oceniany (estimeted) – dotyczy wartości otrzymanej jako wynik obliczeń wykonanych na podstawie danych pochodzących z próbki, w celu przypisania wartości liczbowych parametrom rozkładu wybranego jako mo­del statystyczny populacji, z której próbka ta została pobrana. Wynik obliczeń może być przedstawiony jako pojedyncza wartość liczbowa w przypadku oszacowania punktowego lub jako przedział ufności.

szczebel eksploatacji (maintenance echelon;indenture level) – miejsce użytkowania i/lub miejsce, w którym wykonuje się określone zakresy obsługi obiektu. Miejsce użytkowania jest ściśle zwiazane z jego przeznaczeniem, właściwościami, parametrami technicznymi złożonością konstrukcji obiektu, dostępnością użtkowników, warunkami bezpieczeństwa i ochrony środowiska itp., a także kategorią, klasą, typem. Przykładami szczebli obsługi mogą być: miejsce użytkowania (in situ), laboratorium, warsztat naprawczy, itp. Szczeble bsługi różnią się między sobą kompetencjami, doświadczeniem personelu, posiadanym wyposażeniem, lokalizacją itp.

średnia gotowość asymptotyczna A (asymptotic mean availability A) – granica, jeśli taka istnieje, średniej gotowości w przedziale czasu (t1,t2), dla t2 dążącego do nieskończoności, rozważana dla celów modelowania. średnia gotowość asymptotyczna A jest związana ze średnią gotowością A(t1,t2), następującą zależnością:

przy t2 -> nieskończoność

Jeśli taka granica istnieje, to nie zależy ona od t1.

średnia intensywność naprawy m(t1,t2), (mean repair rate) – średnia wartość chwilowej intensywności naprawy w danym przedziale czasu (t1,t2). średnia intensywność naprawy jest związana z chwilową intensywnością naprawy m(t) następującą zależnością:

średnia intensywność strumienia uszkodzeń z(t1,t2)(mean failure intensity) – średnia wartość chwilowej intensywności strumienia uszkodzeń w danym przedziale czasu (t1,t2).
średnia intensywność strumienia uszkodzeń jest związana z chwilową intensywnością strumienia uszkodzeń z(t) następującą zależnością:

średnia intensywność uszkodzeń l(t1,t2), (mean failure rate) – średnia wartość chwilowej intensywności uszkodzeń w danym przedziale czasu (t1,t2). średnia intensywność uszkodzeń jest związana z chwilową intensywnością uszkodzeń ?(t) na­stępującą zależnością:

średnia niegotowość asymptotyczna U(asymptotic mean unavailability) – granica, jeśli taka istnieje, średniej niegotowości w przedziale czasu (t1,t2), dla t2 dążącego do nieskończoności, rozważana dla celów modelowania. średnia niegotowość jest związana ze średnią niegotowością (t1,t2) następu­jącą zależnością:

U = lim (t1,t2) przy t2 -> nieskończoność Jeśli taka granica istnieje, to nie zależy ona od t1.

tolerancja niezdatności (fault tolerance) – cecha obiektu umożliwiająca wykonywanie wymaganej funkcji pomimo niezdatności niektórych części obiektu.

trwałość (durability) – zdolność obiektu do wypełnienia wymaga­nych funkcji w danych warunkach użytkowania i obsłu­giwania aż do osiągnięcia stanu granicznego. Stan graniczny obiektu może być określony przez zakończenie czasu użyteczności, nieprzydatność do dalszego użytkowania z przyczyn ekonomicznych, technicznych lub z powodu innych istotnych czynników.

usługa (service) – zbiór funkcji oferowanych użytkownikowi przez organizację.

usuwanie niezdatności (fault correction) – czynności wykonywane po zlokalizowaniu niezdatności, mające na celu przywrócenie obiektowi niezdatnemu zdolności do wypełniania wymaganych funkcji.

uszkodzenie wskutek niewłaściwego użytkowania (misuse failure) – uszkodzenie powstałe wskutek użytkowania obiektu w warunkach narażeń przekraczających narażenia dopuszczalne dla tego obiektu.

uszkodzenie (failure) – utrata zdolności obiektu do wypełniania wymaganych funkcji. Po uszkodzeniu obiektu występuje jego niezdatność. „Uszkodzenie” jest zdarzeniem w odróżnieniu od „niezdatności”. która jest stanem. Tak zdefiniowany termin nie dotyczy oprogramowania.

uszkodzenie częściowe (partial failure) – uszkodzenie powodujące nie­zdolność obiektu do wypełniania niektórych, lecz nie wszystkich wymaganych funkcji.

uszkodzenie degradacyjne (degradation failure) – uszkodzenie, które jest jed­nocześnie uszkodzeniem stopniowym i uszkodzeniem częściowym.

uszkodzenie istotne (relevant failure) – uszkodzenie, które należy wziąć pod uwagę przy interpretowaniu wyników badań lub eksploatacji oraz obliczaniu wartości wskaźników niezawodności. Należy ustalić kryteria uwzględniania omawianych uszkodzeń.

uszkodzenie katastroficzne (cataleptic failure) – uszkodzenie nagłe powodujące całkowitą niezdolność obiektu do wypełniania wszystkich wymaganych funkcji.

uszkodzenie krytyczne (critical failure) – uszkodzenie, stwarzające zagrożenie dla ludzi, pociągające za sobą znaczne straty materialne lub inne niedopuszczalne skutki.

uszkodzenie nagłe (sudden failure) – uszkodzenie, którego nie można przewidzieć na podstawie wyników wcześniejszych badań lub dozorowania.

uszkodzenie nieistotne (non-relevant failure) – uszkodzenie, którego nie należy brać pod uwagę przy interpretowaniu wyników ba­dań lub eksploatacji oraz obliczaniu wartości wskaźników niezawodności. Należy ustalić kryteria nieuwzględniania omawianych uszkodzeń.

uszkodzenie niekrytyczne (non-critical failure) – uszkodzenie, nie stwarzające zagrożenia dla ludzi, nie pociągające za sobą zna­cznych strat materialnych ani innych niedopuszczalnych skutków. Nieuszkadzalność jest rozumiana jako zdolność obiektu do poprawnego działania nie przerwanego uszkodzeniem. W sensie ilościowym nieuszkadzalność może być wyrażona np. jako prawdopodobieństwo, że obiekt będzie działał bez uszkodzenia w określony sposób, w określonych warunkach i w określonym

uszkodzenie pierwotne (primary failure) – uszkodzenie obiektu nie spowodowane bezpośrednio łub pośrednio przez uszkodze­nie lub niezdatność innego obiektu.

uszkodzenie starzeniowe (ageiag failure) – uszkodzenie, którego prawdopodobieństwo wystąpienia zwiększa się z upływem czasu jako wynik procesów zachodzących wewnątrz obiektu.

uszkodzenie stopniowe (gradual failure) – uszkodzenie powstałe wskutek stopniowych zmian określonych charakterystyk obiektu w czasie.Uszkodzenie stopniowe można przewidzieć na podstawie wyników wcześniejszych badań lub dozorowania i czasami można mu zapobiec poprzez obsługę profilaktyczną.

uszkodzenie systematyczne (systematic failure) – uszkodzenie o określonej przyczynie, która może być usunięta tylko za pomocą modyfikacji projektu, konstrukcji, procesu wytwarzania, sposobu eksploatacji, dokumentacji obiektu lub in­nych istotnych czynników. Obsługa remontowa bez modyfikacji zazwyczaj nie eliminuje przyczyny uszkodzenia. Uszkodzenie systematyczne można spowodować celowo symulując przyczynę uszkodzenia.

uszkodzenie wskutek błędów produkcyjnych (manufacturing failure) – uszkodzenie spowodowane niezgodnością procesu produkcyjnego z projektem obiektu lub określonym procesem wytwarzania.

uszkodzenie wskutek błędów projektowych (design failure) – uszkodzenie powstałe wskutek niewłaściwego zaprojektowania obiektu.

uszkodzenie wskutek małej odporności (weakness failure) – uszkodzenie powstałe wskutek małej odporności samego obiektu, w przypadku gdy jest on użytkowany w warunkach narażeń nie przekraczających narażeń dopuszczalnych dla obiektu. Mała odporność może być inherentna lub nabyta.

uszkodzenie wskutek niewłaściwego postępowania (z obiektem) (mishandling failure) – uszkodzenie powstałe wskutek niewłaś­ciwego postępowania z obiektem lub braku dbałości o obiekt.

uszkodzenie wtórne (secondary failure) – uszkodzenie obiektu spowodowane bezpośrednio lub pośrednio przez uszkodzenie lub niezdatność innego obiektu.

uszkodzenie zupełne (complete failure) – uszkodzenie, które powoduje całkowitą niezdolność obiektu do wypełniania wszyst­kich wymaganych funkcji.

weryfikacja obsługiwalności (maintainability verification) – procedura mająca na celu określenie zgodności wskaźników obsługiwalności z wymaganiami. Procedury mogą obejmować różne działania począwszy od analizy odpowiednich danych aż do wykazania obsługiwalności.

wskaźnik (measure (in the probabilistic treatment of dependability)); miara (w odniesieniu do probabilistycznego opisu niezawodności) – funkcja lub wielkość używana do opisu zmiennej losowej lub procesu losowego. W odniesieniu do zmiennej losowej przykładami wskaźników są: dystrybuanta i wartość oczekiwana.

współczynnik przyspieszenia (time acceleration factor) – stosunek długości przedziałów czasów niezbędnych do uzyskania takiej samej liczby uszkodzeń lub takiego samego pogorszenia parametrów w dwóch próbkach o takiej samej liczności, przy dwóch różnych zbiorach narażeń wywołujących takie same mechanizmy uszkodzeń, rodzaje niezdatności i względne częstości ich występowania. Jeden z tych dwóch zbiorów narażeń powinien być zbiorem odniesienia.

współczynnik przyspieszenia intensywności strumienia uszkodzeń (failure intensity acceleration factor) – stosunek liczby uszkodzeń w zadanym przedziale czasu, którego początek jest wyznaczony przez ustalony wiek naprawianego obiektu, otrzyma­nych przy dwóch różnych zbiorach narażeń.

współczynnik przyspieszenia intensywności uszkodzeń (failure rate acceleration factor) – stosunek intensywności uszkodzeń w warunkach badań przyspieszonych do intensywności uszkodzeń w ustalonych warunkach odniesienia. Obie intensywności uszkodzeń odnoszą się do tego samego okresu w życiu badanego obiektu.

wstępne starzenie obiektów naprawialnych – proces poprawiający nieuszkadzalność urządzeń, polegający na funkcjonowaniu każdego obiektu zgodnie z przeznaczeniem w określonych warunkach środowiskowych oraz wykonywaniu obsługi remontowej podczas okresu wczesnych uszkodzeń, w odniesieniu do każdego zaob­serwowanego uszkodzenia.

wstępne starzenie obiektów nienaprawialnych (burn in (for non-repairable item)) – rodzaj badania selekcyjnego, wykorzystującego funkcjonowanie obiektu.

wykazanie obsługiwalności (maintainability demonstration) – weryfikacja obsługiwalności przeprowadzona jako badanie zgodności.

wzrost nieuszkadzalności (reliability growth) – progresywna pożądana zmiana w czasie wartości wskaźników nieuszkadzalności obiektu.

zakres obsługi (wg poziomu podziału obiektu) (level of maintenance) – zbiór czynności obsługowych wykonywanych na określonym poziomie podziału obiektu do obsługi. Przykładami czynności obsługowych są: czynności zalecane warunkami gwarancji, rękojmii itp. oraz innymi dokumentami dot. zarządzania eksploatacją.

zapewnienie nieuszkadzalności i obsługiwalności (reliability and maintainability assurance) – zastosowanie odpowiednich planowych i systematycznych działań, koniecznych do uzyskania zaufania, że obiekt spełni ustalone wymagania dotyczące nieuszkadzalności i obsługiwalności.Zapewnienie nieuszkadzalności i obsługiwalności ma na celu stworzenie pewności, że wymagania dotyczące nieuszkadzalności i obsługiwalności będą takie, jakie być powinny. Obejmuje to ciągłą ocenę odpowiedzialności i efektywności działań prowadzoną w celu umożliwienia podjęcia w odpowiednim czasie działań korekcyjnych i stworzenia, tam gdzie potrzeba, sprzężenia zwrotnego. W konkretnym przypadku zapewnienie nieuszkadzalności i obsługiwalności obejmuje planowanie i działania niezbędne do uzyskania zaufania za pomocą weryfikacji, audytów i oceny.

zapewnienie środków obsługi (maintenance support performance) – zdolność organizacji zajmującej się obsługą do zapewnienia w danych warunkach, na żądanie, środków potrzebnych do obsługi obiektu przy danej polityce obsługi. Pojęcie „dane warunki” odnosi się do samego obiektu oraz do warunków, w jakich jest on użytkowany i obsługiwany.

zapewnienie usługi (service support performance) – zdolność organizacji do dostarczenia usługi i pomocy w jej wykorzystaniu. Przykładem zapewnienia usługi jest zdolność do dostarczenia pomocy przy korzystaniu z usługi podstawowej lub doradztwa.

zarządzanie nieuszkadzalnością i obsługiwalnością (reliability and maintainability management) – zarządzanie funkcjami i działaniami niezbędnymi do określenia i spełnienia wymagań dotyczących nieuszkadzalności i obsługiwalności.

zdolność do działania (obiektu) (capability) – zdolność obiektu do wykonania żądanej usługi zgodnie z danymi charakterystykami ilościowymi, w danych warunkach wewnętrznych. Pojęcie „warunki wewnętrzne” odnosi się np. do wszelkich kombinacji zdatnych i niezdatnych części składowych obiektu. W odniesieniu do usług telekomunikacyjnych i innych sieciowych systemów technicznych właściwość ta nazywana jest przepustowością (capacity).

Reklamy